Những công trình định hình tầm vóc TP.HCM trong kỷ nguyên mới

Những đại dự án thay đổi diện mạo đô thị

Đứng đầu về tầm vóc và độ cấp bách trong danh sách các dự án mà Sở Xây dựng TP.HCM đang gấp rút "chạy" thủ tục để khởi công trước ngày 2.7, là tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành. Với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 84.700 tỉ đồng, dự án được xác định là "mạch máu" chiến lược nối liền trung tâm tài chính quốc tế hiện đại bậc nhất với cảng hàng không quốc tế cửa ngõ quốc gia. Có metro, hành khách sẽ được xóa bỏ hoàn toàn nỗi lo kẹt xe hay trễ chuyến khi di chuyển hành trình gần 50 km từ trung tâm TP.HCM tới thẳng nhà ga siêu sân bay Long Thành.

Sự cộng hưởng này càng trở nên mạnh mẽ khi đặt cạnh tuyến cao tốc kết nối đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành, tổng vốn ước tính hơn 50.000 tỉ đồng, tạo nên một hành lang kinh tế - du lịch thông suốt từ nội thành ra đến những dải bờ biển của Đông Nam bộ.

Đặc biệt, trong trang sử mới của hành trình 50 năm tiếp theo, TP.HCM thể hiện khát vọng mãnh liệt chinh phục kinh tế biển thông qua những siêu công trình mang tính biểu tượng và quy mô vốn "khủng". Điển hình là siêu dự án đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu trị giá hơn 93.000 tỉ đồng. Từ những ý tưởng sơ khai về việc nối liền hai vùng đất ven biển, tuyến đường đến nay đã được nâng tầm thành công trình kỹ thuật phức tạp bậc nhất VN với độ dài hơn 14 km gồm cầu và hầm dìm dưới biển, quy mô 6 - 8 làn xe.

Việc xây dựng đường vượt biển nối trực tiếp Cần Giờ và khu vực Vũng Tàu cũ giúp rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 10 phút, không chỉ mở ra tuyến đại lộ du lịch xuyên biển tuyệt đẹp mà còn tạo tiền đề vững chắc cho việc định hình chuỗi đô thị hàng hải quốc tế, kết nối giao thương trực tiếp với các hành lang hàng hải toàn cầu, thay đổi hoàn toàn vị thế địa chính trị kinh tế của vùng.

Để hỗ trợ cho trục phát triển này, tuyến liên cảng Cát Lái - Phú Hữu cũng đã được đưa vào danh sách khởi công khẩn cấp với số vốn khoảng 8.700 tỉ đồng. Nhiều năm qua, khu vực Cát Lái luôn đứng đầu danh sách điểm nóng ùn tắc của TP.HCM. Việc xây dựng tuyến đường chuyên dụng sẽ giúp tách biệt dòng xe container khỏi đường dân sinh, giải phóng năng lượng cho toàn bộ hệ thống logistics toàn vùng.

Song song với những bước chân vươn xa liên vùng, dòng lưu thông trong nội đô cũng được tái thiết mạnh mẽ để đảm bảo phát triển đồng bộ. Đơn cử, ở khu vực phía tây nam, cầu đường Bình Tiên nối liền Q.6 (cũ) sẽ băng qua hệ thống kênh rạch chằng chịt tới khu nam thành phố, thiết lập một mạch máu giải tỏa áp lực giao thông cực kỳ lớn cho trục Nguyễn Văn Linh và các cây cầu hiện hữu đang quá tải.

Ảnh: Bùi Quốc Hoàng

Trong khi đó, tại trung tâm, cầu Thủ Thiêm 4 hơn 6.000 tỉ đồng cũng sẽ khởi công dịp này, kết nối trực tiếp Khu đô thị mới Thủ Thiêm với khu vực Q.7 cũ. Với thiết kế có thể nâng hạ nhịp chính - một giải pháp kỹ thuật chưa từng có tại VN - cầu Thủ Thiêm 4 vừa đảm bảo giao thông, vừa bảo tồn không gian hoạt động của các tàu du lịch lớn.

Định hình là siêu đô thị văn minh, xanh, bền vững nên trong tầm nhìn 100 năm, các dự án chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường cũng không thể thiếu trong "chiến dịch" lần này. Trong đó, dự án cải thiện môi trường nước khu vực Bình Dương cũ có tổng vốn đầu tư hơn 7.211 tỉ đồng sẽ xây dựng mạng lưới thu gom nước thải quy mô lớn, các trạm bơm cũng như nâng công suất các nhà máy xử lý nước thải tại Tân Uyên, Thuận An và Dĩ An.

Đây là câu trả lời căn cơ cho bài toán ngập úng và ô nhiễm nguồn nước tại các khu vực có mật độ sản xuất công nghiệp cao. Sự phát triển toàn diện ấy được củng cố vững chắc bằng những dự án nhà ở xã hội quy mô lớn tại các khu vực trọng điểm: dự án Nhà ở an sinh xã hội Khu 3 và Khu 4 Định Hòa tại P.Chánh Hiệp với tổng vốn đầu tư hơn 3.226 tỉ đồng, cung cấp khoảng 4.368 căn hộ; dự án Nhà ở xã hội Khu 2 và Khu 7 Việt Sing tại P.An Phú tổng vốn đầu tư gần 1.590 tỉ đồng, cung cấp hơn 1.860 căn hộ.

Việc cung ứng hàng ngàn căn hộ giúp an cư lạc nghiệp cho công nhân, người lao động thu nhập thấp và các gia đình trẻ là bệ đỡ an sinh xã hội vững chắc, thể hiện trọn vẹn bản chất nghĩa tình, bao dung của mảnh đất mang tên Bác.

Nền tảng cho siêu đô thị đa trung tâm

Đúng như lời Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã khẳng định, trong năm 2026, TP.HCM sẽ triển khai rất nhiều công trình lớn, công trình trọng điểm, đột phá thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM. Đây cũng là chủ đề chính của thành phố trong năm nay: Khai thông thể chế, giải phóng nguồn lực, đột phá hạ tầng, nâng cao hiệu quả phục vụ, tạo chuyển biến thực chất trong phát triển TP.HCM sau sáp nhập.

Điểm qua danh mục các dự án chuẩn bị khởi công, TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, nhận định: Loạt dự án hạ tầng khởi công trong dịp này không chỉ giải quyết bài toán giao thông trước mắt, mà đang tái cấu trúc không gian phát triển của một siêu đô thị mới. Những công trình này không chỉ làm đẹp bộ mặt đô thị, mà còn mở ra cấu trúc phát triển mới: TP.HCM của tương lai sẽ là đô thị hướng sông, hướng biển, gắn với sân bay quốc tế, cảng biển, logistics và du lịch cao cấp.

Đơn cử, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành không đơn thuần là tuyến vận tải, mà là "xương sống" để hình thành một hành lang đô thị - dịch vụ - tài chính mới ở phía đông. Trong khi đó, cao tốc đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành giúp mở rộng tầm nhìn ra biển, không chỉ phát triển theo trục đô thị truyền thống mà tiến tới hình thành hành lang kinh tế biển hiện đại. Đặc biệt, công trình đường vượt biển Cần Giờ có ý nghĩa rất lớn, biến Cần Giờ từ một "vùng cuối" thành cửa ngõ kinh tế biển mới của TP.HCM.

Ảnh: Độc Lập

Theo ông Việt Anh, trong nhiều năm, TP.HCM bị đánh giá là tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng, một phần rất lớn do nút thắt hạ tầng. Thành phố phát triển nhanh nhưng cầu đường, metro, vành đai, trục cảng, trục sân bay không theo kịp. Hệ quả là chi phí giao thông, chi phí logistics và chi phí thời gian trở thành lực cản vô hình đối với tăng trưởng.

Trong bối cảnh hiện nay, sự lan tỏa của các công trình nói trên càng có ý nghĩa lớn hơn khi TP.HCM hiện không còn là một đô thị đơn lẻ theo nghĩa cũ, mà là cực tăng trưởng có sức lan tỏa vùng. Đơn cử, khi tuyến liên cảng Cát Lái - Phú Hữu kết nối trực tiếp với cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và Vành đai 3, lợi ích không chỉ thuộc về riêng thành phố, mà còn phục vụ chuỗi xuất nhập khẩu của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và vùng ĐBSCL. Tương tự, khi trục Long Thành - Thủ Thiêm - Cần Giờ - Vũng Tàu được hình thành, TP.HCM sẽ kết nối đồng thời các cực tài chính, hàng không, cảng biển, công nghiệp, du lịch và logistics.

Đây chính là nền tảng để TP.HCM trở thành siêu đô thị đa trung tâm, đóng vai trò đầu kéo cho tăng trưởng vùng và cả nước theo đúng định hướng quy hoạch 100 năm đang xây dựng. Hạ tầng của TP.HCM là hạ tầng của cả vùng phía nam; năng lực cạnh tranh của TP.HCM cũng là một phần năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chủ động nguồn lực trong kỷ nguyên mới

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trưởng ngành Quản trị kinh doanh, Khoa Quản trị kinh doanh Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM) đánh giá: Nhìn theo hiệu quả đầu tư, loạt dự án mà TP.HCM chuẩn bị khởi công với tổng vốn tới hơn 14 tỉ USD là gói vốn mang tính "đòn bẩy tăng trưởng" rất mạnh. Theo thông lệ kinh tế đô thị, hệ số lan tỏa đầu tư công vào hạ tầng thường dao động 1,5 - 2,5 lần GDP trong trung hạn, nghĩa là cứ 1 đồng vốn bỏ ra có thể tạo 1,5 - 2,5 đồng giá trị gia tăng thông qua xây dựng, việc làm, tiêu dùng và năng suất mới.

Cụ thể, nhóm giao thông như tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành và cao tốc Hồ Tràm - Long Thành tạo ra hiệu quả định lượng rất rõ qua thời gian và năng suất. Nếu tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành rút ngắn thời gian di chuyển từ khu trung tâm TP.HCM đến sân bay quốc tế từ 65 phút xuống còn 30 phút, với dự báo khoảng 120.000 lượt đi lại/ngày, tổng thời gian tiết kiệm đạt khoảng 70.000 giờ/ngày. Quy đổi giá trị thời gian lao động bình quân (đã tính yếu tố hành khách bay và chuyên gia) là 100.000 đồng/giờ, lợi ích kinh tế đạt khoảng 7 tỉ đồng/ngày, tương đương hơn 2.500 tỉ đồng/năm.

Riêng nhóm dự án cảng biển và logistics liên quan có suất đầu tư cao nhưng khả năng hoàn vốn tốt nếu đạt công suất thiết kế, vận hành hiệu quả, thời gian hoàn vốn kinh tế có thể rút xuống 10 - 15 năm nhờ phí cảng, dịch vụ logistics, kho bãi và thu hút hãng tàu quốc tế. Cạnh đó, lợi ích gián tiếp còn lớn hơn lợi ích trực tiếp vì mỗi 1% giảm chi phí logistics có thể giúp hàng xuất khẩu vùng phía nam tăng sức cạnh tranh đáng kể.

Bên cạnh đó, dự án chỉnh trang công viên Bến Nhà Rồng - Khánh Hội kết hợp chùm dự án ở Thủ Thiêm mới khởi công gồm quảng trường trung tâm, trung tâm hành chính sẽ mang lại hiệu quả kinh tế không chỉ đo bằng doanh thu trực tiếp, mà phải tính theo hiệu ứng tăng giá trị đất đai và mở rộng nguồn thu dịch vụ đô thị. Chỉ cần khoảng 200 ha đất trung tâm quanh trục hành chính - tài chính được nâng giá trị thêm bình quân 20 triệu đồng/m² nhờ hạ tầng và cảnh quan, tổng giá trị tài sản tăng thêm đã đạt khoảng 40.000 tỉ đồng. Nếu mức tăng là 50 triệu đồng/m² ở các lô thương mại trọng điểm, giá trị cộng thêm có thể lên tới 100.000 tỉ đồng. Đây là nguồn lực lớn để thành phố thu hồi qua đấu giá đất, tiền sử dụng đất, thuế chuyển nhượng và thuế tài sản trong dài hạn.

"Khi lõi hành chính - tài chính được dịch chuyển và hoàn thiện, lượng khách du lịch, tiêu dùng và dịch vụ cao cấp sẽ tăng lên rõ rệt. Giả sử khu vực Bến Nhà Rồng - Thủ Thiêm đón thêm 3 triệu lượt khách/năm, với mức chi tiêu bình quân 1,5 triệu đồng/người, tổng doanh thu dịch vụ có thể tăng thêm 4.500 tỉ đồng/năm. Nếu áp dụng các loại thuế gián thu và phí liên quan, ngân sách thành phố có thể thu thêm hàng trăm đến hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm", ông Trần Anh Tùng ước tính.

TS Trần Việt Anh thì đặc biệt chú ý tới việc nguồn vốn của loạt đại dự án quy mô lớn không còn phụ thuộc ngân sách mà hầu hết đều được thực hiện theo phương án kết hợp nhà nước - tư nhân cùng làm. Theo ông, việc khu vực kinh tế tư nhân đang tham gia mạnh vào các dự án cầu đường, chỉnh trang đô thị, công trình văn hóa và hạ tầng chiến lược là tín hiệu rất quan trọng, vì ngân sách nhà nước không thể một mình gánh toàn bộ nhu cầu hạ tầng của một siêu đô thị. Khi tư nhân tham gia, thành phố có thêm nguồn lực, thêm tốc độ và thêm tư duy triển khai dự án.

"Điều quan trọng là phải có cơ chế PPP minh bạch, lựa chọn nhà đầu tư công khai, hài hòa lợi ích giữa nhà nước - doanh nghiệp - người dân và bảo đảm chất lượng quy hoạch. Làn sóng tư nhân đổ vào hạ tầng đang tạo ra sức sống mới cho TP.HCM ở đúng thời điểm lịch sử. Điều này cho thấy thành phố không còn chỉ "chờ ngân sách", mà đang biết huy động nguồn lực xã hội để tái tạo chính mình, tự tin bước vào kỷ nguyên mới", TS Trần Việt Anh nhấn mạnh.